Bị khởi kiện đòi nợ thì có bị kê biên tài sản không?

1. Bị khởi kiện đòi nợ thì có bị kê biên tài sản không?

Điều 111 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định: Trong trường hợp do tình thế khẩn cấp, cần phải bảo vệ ngay chứng cứ, ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra thì cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời quy định tại Điều 114 của Bộ luật này đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện cho Tòa án đó.

Đối chiếu với ĐIều 114 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, các biện pháp khẩn cấp tạm thời bao gồm:

• Giao người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi cho cá nhân hoặc tổ chức trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục;
• Buộc thực hiện trước một phần nghĩa vụ cấp dưỡng;
• Buộc thực hiện trước một phần nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do tính mạng, sức khỏe bị xâm phạm;
• Buộc người sử dụng lao động tạm ứng tiền lương, tiền bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, chi phí cứu chữa tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp, tiền bồi thường, trợ cấp tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp cho người lao động;
• Tạm đình chỉ thi hành quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, quyết định sa thải người lao động;
• Kê biên tài sản đang tranh chấp;
• Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp;
• Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp;
• Cho thu hoạch, cho bán hoa màu hoặc sản phẩm, hàng hóa khác;
• Phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng khác, kho bạc nhà nước; phong tỏa tài sản ở nơi gửi giữ;
• Phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ;
• Cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định;
• Cấm xuất cảnh đối với người có nghĩa vụ;
• Cấm tiếp xúc với nạn nhân bạo lực gia đình;
• Tạm dừng việc đóng thầu và các hoạt động có liên quan đến việc đấu thầu;
• Bắt giữ tàu bay, tàu biển để bảo đảm giải quyết vụ án;
• Các biện pháp khẩn cấp tạm thời khác mà luật có quy định.

Điều 120 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định về kê biên tài sản đang tranh chấp:

• Kê biên tài sản đang tranh chấp được áp dụng nếu trong quá trình giải quyết vụ án có căn cứ cho thấy người giữ tài sản đang tranh chấp có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản;
• Tài sản bị kê biên có thể được thu giữ, bảo quản tại cơ quan thi hành án dân sự hoặc lập biên bản giao cho một bên đương sự hoặc người thứ ba quản lý cho đến khi có quyết định của Tòa án.

Đặc biệt, Điều 7 Nghị quyết số 02/2020/NQ-HĐTP quy định chi tiết về việc kê biên tài sản đang tranh chấp theo quy định tại Điều 120 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Tòa án ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời kê biên tài sản đang tranh chấp khi có đủ các căn cứ sau đây:

• Tài sản đang tranh chấp là đối tượng của quan hệ tranh chấp mà Tòa án đang thụ lý giải quyết;
• Có tài liệu, chứng cứ chứng minh người giữ tài sản đang tranh chấp có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản đó.

Ngoài ra, trong giai đoạn thi hành án (sau khi có Bản án), Điều 54 Nghị định 152/2026/NĐ-CP quy định: Trường hợp tài sản đã bị áp dụng biện pháp ngăn chặn, biện pháp khẩn cấp tạm thời, biện pháp bảo đảm thi hành án, biện pháp cưỡng chế thi hành án mà phát sinh các giao dịch liên quan đến tài sản đó thì tài sản đó bị kê biên, xử lý để thi hành án. Chấp hành viên có văn bản yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch vô hiệu hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hủy giấy tờ liên quan đến giao dịch đối với tài sản đó.

Sau khi bản án hoặc quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà người phải thi hành án không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ trả nợ, người được thi hành án có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành. Nếu người phải thi hành án có tài sản nhưng không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, cơ quan thi hành án có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định, trong đó có kê biên xử lý tài sản để thi hành án.

Như vậy: Bị khởi kiện đòi nợ không đồng nghĩa với việc tài sản của người vay sẽ đương nhiên bị kê biên. Trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án, việc kê biên tài sản chỉ được áp dụng khi có căn cứ và đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật, đặc biệt là khi có dấu hiệu người đang giữ tài sản tranh chấp tẩu tán hoặc hủy hoại tài sản.

Người bị khởi kiện cần phân biệt giữa việc bị khởi kiện, việc Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và việc cưỡng chế kê biên tài sản trong giai đoạn thi hành án. Đây là những vấn đề pháp lý khác nhau, với điều kiện và trình tự áp dụng cũng khác nhau.

• Gọi 058.7999997 để được sử dụng dịch vụ Luật sư thu hồi nợ khó đòi!
• Kết nối Zalo (058.7999997) để được tư vấn về thủ tục khởi kiện đòi nợ!

2. Quy trình kê biên tài sản đang tranh chấp cùng với đơn khởi kiện:

Điều 113 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định: Đối với trường hợp yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời quy định tại khoản 2 Điều 111 của Bộ luật này thì sau khi nhận được đơn yêu cầu cùng với đơn khởi kiện và chứng cứ kèm theo, Chánh án Tòa án phân công ngay một Thẩm phán thụ lý giải quyết đơn yêu cầu. Trong thời hạn 48 giờ, kể từ thời điểm nhận được đơn yêu cầu, Thẩm phán phải xem xét và ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời; nếu không chấp nhận yêu cầu thì Thẩm phán phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do cho người yêu cầu biết.

Và Điều 11 Nghị quyết số 02/2020/NQ-HĐTP hướng dẫn về thủ tục giải quyết yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời cùng với việc nộp đơn khởi kiện quy định tại khoản 3 Điều 133 của Bộ luật Tố tụng dân sự như sau:

• Trường hợp nhận được đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định tại khoản 3 Điều 133 của Bộ luật Tố tụng dân sự ngoài giờ làm việc (kể cả ngày nghỉ), người tiếp nhận đơn phải báo cáo ngay với Chánh án Tòa án. Chánh án Tòa án phân công ngay một Thẩm phán thụ lý giải quyết đơn;
• Trong thời hạn 48 giờ, kể từ thời điểm nhận được đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, Thẩm phán phải xem xét đơn khởi kiện và chứng cứ kèm theo để xác định yêu cầu khởi kiện có thuộc thẩm quyền thụ lý giải quyết của Tòa án đã nhận đơn hay không. Trường hợp yêu cầu khởi kiện thuộc thẩm quyền thì tiếp tục xem xét giải quyết đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo hướng dẫn tại khoản 1 Điều 10 Nghị quyết này. Trường hợp yêu cầu khởi kiện không thuộc thẩm quyền thì trả lại đơn khởi kiện, đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và các chứng cứ kèm theo cho họ.

Như vậy, trong trường hợp người khởi kiện cho rằng tài sản đang tranh chấp có nguy cơ bị tẩu tán, hủy hoại hoặc làm thay đổi hiện trạng, họ có thể đồng thời nộp đơn yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời với đơn khởi kiện để đề nghị Tòa án kê biên tài sản đang tranh chấp, nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật.

Đối với yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời được nộp cùng đơn khởi kiện, pháp luật quy định thời hạn xem xét ngắn – 48 giờ kể từ thời điểm Tòa án nhận được đơn yêu cầu. Trong thời hạn này, Thẩm phán được phân công phải xem xét đơn khởi kiện, chứng cứ kèm theo và yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để quyết định có chấp nhận việc áp dụng hay không. Trường hợp không chấp nhận, Tòa án phải thông báo bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Tuy nhiên, không phải cứ nộp đơn yêu cầu là Tòa án đương nhiên ra quyết định kê biên tài sản. Việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời phải dựa trên căn cứ pháp luật và chứng cứ cho thấy việc không áp dụng ngay biện pháp này có thể dẫn đến hậu quả ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự.

Do đó, nếu có nhu cầu đề nghị kê biên tài sản đang tranh chấp ngay từ thời điểm khởi kiện, người yêu cầu cần trình bày rõ căn cứ, cung cấp chứng cứ chứng minh nguy cơ tẩu tán hoặc hủy hoại tài sản và thực hiện đúng thủ tục theo quy định. Việc chuẩn bị đầy đủ, chính xác các tài liệu này có ý nghĩa quan trọng đối với việc Tòa án xem xét và quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

3. Những loại tài sản nào không được kê biên?

Theo Điều 79 Luật Thi hành án dân sự 2025, quy định về các loại tài sản không được kê biên bao gồm:

(1) Tài sản bị cấm lưu thông theo quy định của pháp luật; tài sản phục vụ quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng; tài sản do ngân sách nhà nước cấp cho cơ quan, tổ chức.

(2) Tài sản của người phải thi hành án là cá nhân, bao gồm:

• Số lương thực đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người phải thi hành án và gia đình trong thời gian chưa có thu nhập, thu hoạch mới;
• Số thuốc, thiết bị y tế cần dùng để phòng, chữa bệnh của người phải thi hành án và gia đình;
• Vật dụng cần thiết của người khuyết tật, vật dụng dùng để chăm sóc người bệnh;
• Đồ dùng thờ cúng thông thường theo tập quán ở địa phương;
• Công cụ lao động cần thiết, có giá trị không lớn được dùng làm phương tiện sinh sống chủ yếu hoặc duy nhất của người phải thi hành án và gia đình;
• Đồ dùng sinh hoạt cần thiết cho người phải thi hành án và gia đình.

(3) Tài sản của người phải thi hành án là doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, bao gồm:

• Số thuốc, thiết bị y tế phục vụ việc phòng, chữa bệnh cho người lao động; lương thực, thực phẩm, dụng cụ và tài sản khác phục vụ bữa ăn cho người lao động;
• Nhà trẻ, trường học, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và thiết bị, phương tiện, tài sản khác thuộc các cơ sở này, nếu không phải là tài sản để kinh doanh;
• Trang thiết bị, phương tiện, công cụ bảo đảm an toàn lao động, phòng, chống cháy nổ, phòng, chống ô nhiễm môi trường, trừ trường hợp tài sản đó gắn liền với các tài sản bị kê biên, xử lý.

(4) Tài sản khác theo quy định của pháp luật.

Như vậy: Không phải mọi tài sản của người phải thi hành án đều có thể bị kê biên. Pháp luật vẫn dành cơ chế bảo vệ đối với những tài sản thiết yếu phục vụ đời sống, sức khỏe, sinh hoạt, lao động của cá nhân, gia đình cũng như hoạt động cần thiết của doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Do đó trước khi kê biên, cần xác định tính chất, mục đích sử dụng và tình trạng pháp lý của tài sản để bảo đảm việc kê biên đúng quy định pháp luật.